Herdenkingskruis aan de Rijksweg bij Mariadorp.

Elk jaar in september word aan de Rijksweg nabij de Mariagrot door het plaatsen van een houten kruisje herdacht, dat een van onze Amerikaanse bevrijders, soldaat Arthur T. Andrew, Op 13 september 1944 sneuvelde. Het kruisje staat er niet altijd maar wordt elk jaar door Lambert Husson, een bewoner van de wijk Mariadorp, voor enkele weken te voorschijn gehaald en versierd met een Amerikaans vlaggetje en aan de kant van de weg geplaatst. Ontegenzeglijk is dit bijzonder, want voor zover bekend is dit de enige plaats in Eijsden waar op die dag de bevrijding herdacht wordt.

Lange tijd werd aangenomen dat op deze plek een van onze bevrijders sneuvelde, Op die dertiende september namelijk 's morgens vroeg ontdekten bewoners van Mariadorp aan de kant van de weg een grote plas bloed. Er moest hier dus wel iets ergs gebeurd zijn. Omstanders zagen dat een getroffen Amerikaanse soldaat door zijn makkers het nabij gelegen café, het huidige café Wijnands-van Reij werd binnengedragen, waaruit men concludeerde dat er dan ook wel iemand gesneuveld zou zijn. Men wist dat er die morgen nog Duitse sluipschutters actief waren. Ooggetuigen vertelden dat één van hen, een Duitse Feldwebel, het steeds maar terugtrekken beu, zich van een goed schootsveld voorzien had door boven aan de Boomkensstraat in een boom te klimmen om van daar de oprukkende Amerikaanse strijdkrachten te bestoken. Ongetwijfeld zal een van de Amerikaanse infanteristen slachtoffer zijn geworden van deze sluipschutter. Dat er ook werkelijk een dode viel valt te betwijfelen Amerikaanse legerrapporten maken namelijk geen melding van dodelijke slachtoffers onder hun mensen aan de Rijksweg in Eijsden. Recent onderzoek door Jef Wetsels en Jo Purnot van sinds kort beschikbare Amerikaanse legerdocumenten wijst uit dat soldaat Arthur T. Andrew weliswaar op 13 september 1944 liet leven liet, echter niet bij Mariadorp maar bij acties in de buurt van Heer. De Feldwebel overleefde zijn wanhoopspoging niet. Kort na zijn actie -het was nog donker-  wisten de Amerikanen hem te lokaliseren en hem onschadelijk te maken. Niet alleen hij maar ook een zestal kompanen moesten ter plekken hun acties met hun leven bekopen.

Wijlen Jo Bartels nam kort na de bevrijding liet initiatief om elk jaar op 13 september vermeende gevallene te herdenken door op bewuste plek bloemen te leggen en er een Amerikaanse vlag bij te plaatsen. Lambert Husson zette deze traditie voort. Hij vervaardigde een eenvoudig houten kruis en versierde dit met bloemen en met een vlaggetje. Ondanks dat er in Eijsden voor zover bekend, geen Amerikaanse bevrijder sneuvelde, mogen we het herdenken van de dood van soldaat Andrew, die volgens (over het algemeen) betrouwbare legerdocumenten weliswaar elders het leven liet als een lovenswaardig initiatief  beschouwen. Hij was toch één van onze bevrijders. Natuurlijk is het niet ondenkbaar dat de bij Mariadorp getroffen soldaat later elders aan zijn verwondingen is overleden. Legerrapporten maken daar dan wel melding van, maar de juiste plaats waar hij gewond raakte wordt daarbij niet meegedeeld.

Jarenlang werd aangenomen dat de Amerikaanse soldaat Leonard  J. Hoffman uit Pennsylvania de eerste Amerikaanse infanterist was die op Nederlandse bodem sneuvelde, enige meters over de Belgisch-Nederlandse grens bij grenspaal 35 op Eijsdens gebied. Recent onderzoek toont aan dat dit niet juist is. Jef Wetsels had inzage in tot voor kort niet toegankelijke documenten van het Amerikaanse leger. Na bestudering ervan bleek dat soldaat Hoffman sneuvelde op Belgisch gebied in Moelingen nabij de kruising Batticestraat en de weg naar ‘s Gravenvoeren en Moelingen. Leonard J. Hoffman maakte deel uit van het  117e regiment van de 30ste Infanterie Divisie﴾ Old Hickory﴿

De Duitsers, die in de laatste oorlogsdagen in Eijsden actief waren verging het minder goed. Een groot aantal van hen sneuvelde, voornamelijk bij gevechten in Mesch, aan de Rijksweg en in Oost-Maarland. 41 Duitse soldaten werden voorlopig begraven in een gezamenlijk graf op het kerkhof aan de Groenstraat. Later werden hun lichamen overgebracht naar het Duitse Militaire kerkhof in Ysselsteijn in Noord-Limburg.

Ber Pachen.

Met dank aan Jef Wetsels, Jo Purnot en Lambert Husson.  

Bron,  J.G.M.J. Gouverne, US Army in Zuid Limburg, (2006) pag. 35 en 109